به گزارش بازرگانی سلیمانی؛ برای درک عملکرد قطب‌ها در دستگاه جوش و اینکه قطب منفی و مثبت دستگاه جوش چیست، ابتدا باید با مفهوم جریان مستقیم (DC) در دستگاه‌های جوشکاری آشنا شویم. انواع دستگاه جوش با جریان مستقیم دارای دو قطب اصلی هستند: قطب مثبت (+) و قطب منفی (–). این دو قطب، محل اتصال کابل‌های دستگاه جوش را مشخص می‌کنند. اما هرکدام از این قطب‌ها چه کاربردی دارند و جریان چگونه در آن‌ها حرکت می‌کند؟

در حالت کلی، وقتی جریان از قطب مثبت به قطب منفی منتقل می‌شود، انرژی گرمایی در محل عبور جریان تولید شده و باعث ایجاد قوس الکتریکی بین الکترود و قطعه فلزی می‌شود. حال بسته به اینکه الکترود به کدام قطب متصل باشد، نوع توزیع حرارت و کیفیت جوش تغییر خواهد کرد.

اگر الکترود به قطب مثبت متصل شود و قطعه کار به قطب منفی، به آن قطب معکوس (Reverse Polarity) یا DC+ گفته می‌شود. در این حالت، ۷۰ درصد گرما روی الکترود متمرکز می‌شود و تنها ۳۰ درصد آن به قطعه کار منتقل می‌شود.

در مقابل، اگر الکترود به قطب منفی متصل شود و قطعه کار به قطب مثبت، این حالت را قطب مستقیم (Straight Polarity) یا DC– می‌نامند. در این شرایط، ۷۰ درصد گرما روی قطعه کار و تنها ۳۰ درصد روی الکترود تمرکز دارد.

همین توزیع گرما است که نوع جوش، کیفیت و کاربرد آن را تعیین می‌کند. بنابراین، دانستن اینکه قطب منفی و مثبت دستگاه جوش چیست، یک ضرورت برای هر اپراتور جوش است.

تفاوت قطب مثبت و منفی دستگاه جوش

شاید در ظاهر تنها تفاوت قطب مثبت و منفی دستگاه جوش در علامت + و – به نظر برسد، اما در واقع عملکرد هر قطب در فرآیند جوشکاری بسیار متفاوت است و تأثیر مستقیمی بر کیفیت نهایی جوش دارد.

در حالت قطب مثبت (الکترود به +)، همان‌طور که اشاره شد، گرما بیشتر روی الکترود متمرکز است. این حالت مناسب جوشکاری روی ورق‌های نازک و حساس است؛ چرا که حرارت کمتر به قطعه منتقل شده و احتمال سوراخ شدن یا آسیب دیدن قطعه کاهش می‌یابد. از این حالت بیشتر در جوشکاری‌هایی که نیاز به کنترل بالا، ظرافت و دقت دارند، استفاده می‌شود.

در طرف دیگر، زمانی که الکترود به قطب منفی (DC–) متصل می‌شود، حرارت بیشتری به قطعه منتقل می‌شود که باعث نفوذ عمیق‌تر جوش در فلز می‌گردد. این ویژگی در جوشکاری‌های صنعتی، اسکلت فلزی، سازه‌های سنگین و قطعات ضخیم بسیار کاربردی است.

یکی دیگر از تفاوت قطب مثبت و منفی دستگاه جوش، در نوع الکترود قابل استفاده با هر قطب است. برخی از الکترودها مانند الکترود E6010 فقط با قطب مثبت عملکرد خوبی دارند، در حالی‌که الکترودهای عمومی مثل E6013 هم با مثبت و هم منفی کار می‌کنند. این نکته نشان می‌دهد که انتخاب قطب به نوع الکترود نیز وابسته است و برای هر کاربرد باید به دستورالعمل الکترود توجه شود.

از نظر ظاهری نیز تفاوت قطب مثبت و منفی دستگاه جوش نیز وجود دارد. در حالت قطب منفی، جوش عمیق‌تر اما باریک‌تر است، در حالی‌که در قطب مثبت، جوش پهن‌تر و کم‌عمق‌تر می‌شود. همچنین در قطب مثبت احتمال پاشش کمتر بوده و قوس الکتریکی پایدارتر است.

اینورتر المکس مدل ۲۰۳

عملکرد فنی قطب مثبت و منفی دستگاه جوش

از منظر فنی، انتخاب قطب به شدت روی بازدهی، طول عمر الکترود، مصرف انرژی و حتی ایمنی کار تأثیر دارد. بیایید به طور فنی‌تری عملکرد هر قطب را تحلیل کنیم:

قطب مثبت (DCEP – Direct Current Electrode Positive)

در این حالت، جریان از قطعه فلزی به سمت الکترود حرکت می‌کند. این باعث ایجاد گرمای بالا در الکترود می‌شود. در نتیجه الکترود سریع‌تر ذوب شده و نرخ رسوب فلز جوش افزایش می‌یابد. این حالت برای الکترودهای خاص، مثل الکترودهای سلولزی، بسیار مناسب است. همچنین در جوشکاری لوله‌ها، اسکلت‌های نازک و مقاطع سبک کاربرد زیادی دارد. قوس الکتریکی در این حالت پایدارتر است و کنترل بیشتری بر حوضچه جوش فراهم می‌شود.

قطب منفی (DCEN – Direct Current Electrode Negative)

در این حالت، جریان از الکترود به سمت قطعه منتقل می‌شود. در نتیجه بیشترین حرارت روی قطعه کار تمرکز دارد و باعث نفوذ عمیق‌تر جوش در سطح می‌شود. این حالت برای الکترودهای عمومی و برای جوشکاری قطعات ضخیم، تیرآهن، میلگرد، شاسی ماشین‌آلات و سایر سازه‌های سنگین ایده‌آل است. البته چون حرارت کمتری به الکترود می‌رسد، نرخ ذوب آن پایین‌تر بوده و ممکن است طول جوشکاری افزایش یابد.

نکات ایمنی در استفاده از قطب‌های دستگاه جوش

• همیشه از کابل‌های ضخیم و عایق‌دار استفاده کنید.
• هرگز قطب‌ها را اشتباه متصل نکنید، به‌خصوص اگر با الکترودهای خاص کار می‌کنید.
• از لمس همزمان کابل مثبت و منفی خودداری نمایید.
• اگر دستگاه نیاز به ارت دارد، آن را به زمین مناسب متصل کنید.
• پس از اتمام کار، کابل‌ها را به درستی جدا کرده و از پیچ خوردگی آن‌ها جلوگیری کنید.