به گزارش بازرگانی سلیمانی؛ کابل جوشکاری، رگ حیاتی سیستم جوشکاری قوسی است که جریان بالا را از دستگاه به انبر و از قطعه کار به دستگاه بازمیگرداند. داغ شدن غیرعادی کابل جوشکاری نه تنها راندمان را کاهش میدهد، بلکه خطر ذوب شدن عایق، آتشسوزی، برقگرفتگی و آسیب به دستگاه را به همراه دارد. در این مقاله، مهم ترین دلایل داغی کابل جوشکاری را بررسی می کنیم.

۱. عبور جریان بیش از ظرفیت نامی کابل

مهمترین علت داغی، انتخاب کابل با سطح مقطع ناکافی برای جریان مورد نیاز است. هر کابل جوشکاری بر اساس سطح مقطع هادی مسی (بر حسب میلیمتر مربع) حداکثر جریان مجاز دارد. برای مثال:

• کابل ۲۵ میلیمتر مربع: حداکثر ۱۵۰ آمپر (مصارف سبک)
• کابل ۳۵ میلیمتر مربع: حداکثر ۲۰۰ آمپر
• کابل ۵۰ میلیمتر مربع: حداکثر ۲۵۰ آمپر
• کابل ۷۰ میلیمتر مربع: حداکثر ۳۵۰ آمپر

اگر با کابل ۳۵ میلیمتر مربع، جریان ۲۵۰ آمپر (برای الکترود ۴ میلیمتر سنگین) کار کنید، کابل به شدت داغ میشود. راهکار: همیشه کابلی با ظرفیت حداقل ۲۵٪ بیشتر از حداکثر جریان کاری خود انتخاب کنید.

۲. طول بیش از حد کابل و افت ولتاژ

هر چه کابل بلندتر باشد، مقاومت الکتریکی آن بیشتر و افت ولتاژ شدیدتر است. این افت ولتاژ به صورت گرما تلف میشود. برای یک جریان ثابت، دوبرابر کردن طول کابل، گرمای تولیدی را دو برابر میکند. در کارگاههای بزرگ که گاهی کابل ۵۰ متری استفاده میشود، حتی با جریان مجاز، انتهای کابل داغ میشود. راهکار: تا حد امکان از کابل کوتاهتر استفاده کنید. برای مسیرهای بلند، سطح مقطع کابل را افزایش دهید (مثلاً به جای ۳۵، از ۵۰ میلیمتر مربع استفاده کنید).

۳. اتصالات شل یا نامناسب

گرمای موضعی شدید در نقاط اتصال (سری و دم) کابل بسیار رایج است:

• اتصال به انبر جوشکاری: اگر پیچها شل باشند، مقاومت تماس بالا رفته و نقطه اتصال قرمز میشود. این گرما در طول کابل پخش میشود.
• اتصال به دستگاه جوش (دینام یا اینورتر): شل بودن ترمینال خروجی نیز همین اثر را دارد.
• اتصال میانی (چند کابل به هم): استفاده از رابطهای نامرغوب یا پیچش ساده سیمها بدون لحیم یا کلمپ استاندارد، گرمای زیادی تولید میکند.

راهکار: پیش از هر بار کار، تمام اتصالات را محکم کنید. از واشر فنری (لوکر) برای جلوگیری از شل شدن لرزشی استفاده کنید. اتصالات دائمی را لحیم یا پرس سرد کنید.

۴. کاهش سطح مقطع واقعی در اثر خرابی

با گذشت زمان، چند اتفاق سطح مقطع مؤثر کابل را کاهش میدهد:

• شکستگی رشتههای سیم در اثر خمشهای مکرر: بسیاری از رشتههای نازک مسی یکی یکی پاره میشوند و سطح مقطع واقعی کم میشود. مقاومت افزایش مییابد و نقاط شکسته داغ میشوند.
• خوردگی و اکسیداسیون: مس اکسید شده (رنگ تیره یا سبز) رسانایی بسیار کمتری نسبت به مس براق دارد. این اکسید هم مقاومت سری اضافه میکند و هم تماس بین رشتهها را مختل میکند.
• ذوب شدگی موضعی در اثر جرقه: در صورت اتصال کوتاه لحظهای یا قوس ناخواسته، بخشی از رشتهها ذوب شده و به هم میچسبند یا قطرشان کم میشود.

راهکار: کابل را به طور دورهای با مولتیمتر (ترجیحاً با روش افت ولتاژ) بررسی کنید. کابلهایی با رشتههای شکسته یا اکسید شدگی گسترده را تعویض کنید.

۵. جنس نامرغوب هادی (مس کم خلوص یا آلومینیوم)

برخی کابل‌های ارزان قیمت از مس بازیافتی با ناخالصی (رسانایی کمتر از ۹۵٪ IACS) یا حتی آلیاژهای مسی-آلومینیومی استفاده میکنند. آلومینیوم خالص رسانایی حدود ۶۰٪ مس دارد و همچنین در اتصالات دچار خزش و شل شدن میشود. راهکار: کابل استاندارد با خلوص مس ۹۹.۹٪ و علامت “مس خالص” تهیه کنید. از کابل‌های آلومینیومی برای جوشکاری حرفهای استفاده نکنید.

۶. تهویه نامناسب و پیچش کابل

قرار دادن کابل در زیر قطعات سنگین، پیچاندن آن دور اشیاء داغ یا جمع کردن حلقههای سفت و بدون فاصله، مانع دفع گرما میشود. همچنین استفاده از کابل در محیطهای گرم (مثلاً کنار کوره) خنکشدن طبیعی را مختل میکند. راهکار: کابل را آزاد و بدون گره روی زمین پهن کنید. اگر مجبور به جمع کردن هستید، حلقههای بزرگ با فاصله ایجاد کنید. از غلتک کابل یا بازوهای تعلیق استفاده کنید.

۷. اتصال کوتاه جزئی و نشتی جریان

گاهی عایق کابل آسیب دیده (بریدگی، ساییدگی، ذوب شدگی) و رشتهها با بدنه فلزی دستگاه، میز کار یا قطعه کار تماس پیدا میکنند. در این حالت جریان از مسیر ناخواسته و با مقاومت بالا عبور میکند و نقطه تماس به شدت داغ میشود. همچنین ممکن است به دلیل نشتی، جریان نامتعادل در کابل مثبت و منفی جاری شود. راهکار: کابل را از نظر عایق سالم بودن بررسی کنید. با مگاهم متر (مِگر) مقاومت عایقی را اندازه بگیرید (باید بالای ۱ مگااهم باشد).

۸. جوشکاری مداوم و عدم استراحت

حتی با کابل مناسب، اگر ساعتها پشت سر هم با حداکثر جریان جوشکاری کنید، کابل فرصت خنک شدن ندارد و دمای آن به تدریج افزایش مییابد. راهکار: هر ۲۰ دقیقه جوشکاری سنگین، ۵ دقیقه استراحت دهید. در کارهای فوق سنگین، از دو ست کابل به صورت چرخشی استفاده کنید.

علائم هشداردهنده

• کابل پس از چند دقیقه جوشکاری به لمس داغ شود (بیش از ۷۰ درجه سانتیگراد)
• بوی سوختگی یا دود از کابل استشمام شود
• عایق کابل نرم یا تغییر رنگ داده باشد
• افت محسوس توان جوشکاری (نفوذ کم، قوس ضعیف) احساس شود
• اتصالات انتهای کابل جرقه بزنند

کلام پایانی؛

داغ شدن کابل جوشکاری معمولاً نتیجه ترکیبی از سطح مقطع ناکافی، طول زیاد، اتصالات شل، خرابی رشتهها یا جنس نامرغوب است. برای پیشگیری، کابل متناسب با جریان (با ضریب ایمنی ۲۵٪) انتخاب کنید، اتصالات را محکم و تمیز نگه دارید، طول کابل را تا حد امکان کوتاه کنید و به طور دورهای سلامت رشتهها و عایق را بررسی کنید. یک کابل داغ، زنگ خطری برای کل سیستم جوشکاری است.هرگز آن را نادیده نگیرید، زیرا در نهایت یا دستگاه آسیب میبیند یا آتشسوزی رخ میدهد. سرمایهگذاری روی کابل باکیفیت، نه یک هزینه، بلکه یک ضرورت ایمنی است.