به گزارش بازرگانی سلیمانی؛ هرس درختان عملی هدفمند برای حذف شاخه‌های اضافی یا بیمار است که به رشد صحیح و بهبود کیفیت باردهی کمک می‌کند. موفقیت این کار به زمان دقیق هرس درختان وابسته است، زیرا هرس در زمان نامناسب می‌تواند به درخت آسیب بزند. در این مقاله از ابزار دستی، زمان دقیق هرس درختان میوه و غیرمیوه را بررسی می‌کنیم تا بتوانید این کار را آگاهانه و اصولی انجام دهید.

اهمیت هرس درختان و تاثیر آن بر رشد و میوه‌ دهی

هرس درختان فرآیندی فنی و ضروری است که مستقیماً بر سلامت شاخه‌ها، میوه‌دهی و عملکرد کلی درخت اثر می‌گذارد. رعایت زمان دقیق هرس درختان باعث می‌شود جریان نور و هوا در تاج درخت بهبود پیدا کند و احتمال بروز بیماری‌های قارچی و آفات کاهش یابد. وقتی زمان دقیق هرس درختان به‌درستی انتخاب شود، مواد غذایی به‌جای مصرف در شاخه‌های ضعیف، صرف رشد شاخه‌های سالم و افزایش کیفیت میوه می‌شود. این موضوع به‌طور مستقیم بر اندازه، رنگ و یکنواختی محصول اثرگذار است.

شناخت انواع هرس درختان بر اساس هدف و فصل

هرس درختان انواع مختلفی دارد که بسته به هدف، فصل و زمان دقیق هرس درختان انجام می‌شود. هر نوع هرس اصول و زمان‌بندی خاص خود را دارد.

هرس فرم‌دهی درختان (سبک)

هرس فرم‌دهی با هدف ایجاد و حفظ ساختار مناسب درخت انجام می‌شود و در آن شاخه‌های جزئی، اضافی یا نامنظم حذف می‌گردند تا شکل کلی تاج کنترل شود. این نوع هرس با بهبود نفوذ نور و جریان هوا در تاج درخت، جوانه‌زنی شاخه‌های جدید را تحریک می‌کند و از رشد نامنظم جلوگیری می‌نماید. انتخاب زمان دقیق هرس درختان اهمیت زیادی دارد، زیرا هرس زود یا دیرهنگام می‌تواند تعادل رشد را بر هم بزند.

در هرس فرم‌دهی، استفاده از ابزار مناسب نقش مهمی در دقت و سلامت برش دارد. قیچی شمشاد زن به دلیل تیغه‌های بلند و برش یکنواخت، گزینه‌ای ایده‌آل برای حذف شاخه‌های نازک، مرتب‌سازی تاج درختان جوان و کنترل رشد شاخه‌های سطحی است و بدون آسیب به بافت گیاه، فرم مطلوب را حفظ می‌کند.

هرس فرم‌دهی بیشتر برای نهال‌ها و درختان جوان و زمانی که اسکلت اصلی درخت در حال شکل‌گیری کاربرد دارد. در این مرحله شاخه‌هایی با زاویه نامناسب یا شاخه‌هایی که با تنه و شاخه‌های اصلی رقابت می‌کنند حذف می‌شوند تا ساختاری پایدار برای سال‌های بعد ایجاد شود. این هرس معمولاً به‌صورت سبک و در اوایل بهار یا ابتدای فصل رشد انجام می‌شود تا به رشد ریشه و تنه آسیب وارد نشود.

هرس شدید یا بازسازی

هرس شدید روشی اصلاحی است که برای درختان پیر، رهاشده یا کم‌بار به کار می‌رود. در این نوع هرس، شاخه‌های اصلی و قدیمی به‌طور قابل توجه کوتاه یا حذف می‌شوند تا مسیر برای رشد شاخه‌های جدید باز شود و توان رویشی درخت بازیابی گردد. تمرکز اصلی این روش بر حذف شاخه‌های بیمار، فرسوده و کم‌بازده است.

در این روش، زمان دقیق هرس درختان معمولاً اواخر زمستان و قبل از بیداری درخت است و بهتر است درختان بسیار ضعیف طی چند مرحله و در بازه چندساله هرس شوند تا فرصت ترمیم زخم‌ها و سازگاری داشته باشند. عدم توجه به زمان دقیق هرس درختان در هرس شدید می‌تواند باعث ضعف شدید درخت و کاهش توان بازسازی شود. پس از اجرای این نوع هرس، مراقبت‌های تکمیلی مانند تغذیه مناسب و مدیریت آبیاری اهمیت بالایی دارد تا درخت بتواند روند بازسازی خود را به‌درستی طی کند.

هرس تابستانه

هرس تابستانه که با عنوان «هرس سبز» شناخته می‌شود، برای کنترل رشد رویشی و تنظیم کیفیت باردهی درخت انجام می‌گیرد. در این روش، شاخه‌ها و برگ‌های اضافی به‌ویژه شاخه‌های نرک و رشدهای بی‌بار حذف می‌شوند تا از مصرف بی‌هدف مواد غذایی جلوگیری شود. این کار بیشتر برای درختان سریع‌الرشد کاربرد دارد و به کاهش حجم تاج کمک می‌کند.

هرس تابستانه معمولاً در ماه‌های تیر و مرداد، هم‌زمان با اوج رشد رویشی انجام می‌شود. با اجرای صحیح این هرس، نور خورشید به بخش‌های داخلی تاج نفوذ کرده و میوه‌ها نور کافی دریافت می‌کنند که نتیجه آن بهبود رنگ‌گیری و افزایش کیفیت محصول است. اجرای این هرس بدون توجه به زمان دقیق هرس درختان می‌تواند باعث تنش آبی و کاهش باردهی شود.

هرس زمستانه

هرس زمستانه که با عنوان «هرس سیاه» شناخته می‌شود، در دوره خواب درخت و معمولاً در اواخر زمستان، پیش از بیدار شدن جوانه‌ها انجام می‌گیرد. در این زمان به دلیل نبود برگ، دید کاملی به ساختار اسکلتی درخت وجود دارد و حذف شاخه‌های مرده، ضعیف یا نامناسب با دقت بیشتری انجام می‌شود.

اجرای هرس در فصل خواب باعث می‌شود انرژی درخت در آغاز بهار به جوانه‌زنی و رشد شاخه‌های سالم هدایت شود. این نوع هرس رشد رویشی را تحریک کرده و با بهبود توزیع مواد غذایی، زمینه افزایش میوه‌دهی در سال بعد را فراهم می‌کند و یکی از مهم‌ترین مراحل در تعیین زمان دقیق هرس درختان به شمار می‌رود.

هرس درختان در پاییز

هرس پاییزه معمولاً پس از ریزش برگ‌ها و بیشتر برای درختان برگریز در مناطق گرمسیر انجام می‌شود. در این شرایط، زخم‌های ناشی از برش فرصت ترمیم پیش از سرمای شدید را دارند و حذف شاخه‌های بیمار یا آسیب‌دیده می‌تواند خطر گسترش بیماری و قارچ در زمستان را کاهش دهد.

با این حال، هرس پاییزه در اغلب مناطق ایران با ریسک همراه است. برش شاخه ‌ها در این فصل ممکن است باعث تحریک درخت به جوانه‌زنی زودهنگام شود. به همین دلیل توصیه می‌شود در پاییز تنها شاخه‌های شکسته، خشک یا به‌شدت آلوده حذف شوند و هرس اصلی به اواخر زمستان موکول گردد.

قیچی باغبانی شارژی براشلس پی ای پی مدل BS-2128

بهترین زمان هرس انواع درختان میوه

هر گروه از درختان میوه با توجه به زمان تشکیل شکوفه و مقاومت بافتی نیاز به تقویم متفاوتی برای هرس دارند. تعیین زمان دقیق هرس درختان میوه به بیداری بهاره و چرخه زیستی گیاه بستگی دارد.

هرس درختان هسته‌دار (هلو، زردآلو، آلو)

هرس درختان هسته‌دار باید با دقت زمانی بالایی انجام شود، زیرا این گروه به سرما و برخی بیماری‌های باکتریایی حساس هستند. به‌طور کلی، زمان دقیق هرس درختان هسته‌دار اواخر زمستان و نزدیک به بیداری جوانه‌هاست. در این زمان شاخه‌های اضافه، مرده، شکسته یا تلاقی‌کننده حذف می‌شوند و شرایط برای تقویت شاخه‌های بارده فراهم می‌گردد.

برخلاف تصور رایج، هرس زودهنگام در میانه زمستان، به‌ویژه برای درختانی مانند هلو و زردآلو، می‌تواند باعث بروز صمغ‌ریزی و تضعیف درخت شود. زمان مناسب هرس این درختان زمانی است که جوانه‌ها کمی متورم شده‌اند اما هنوز شکوفه‌دهی آغاز نشده است. در این مرحله، درخت توان ترمیم بالایی دارد و انرژی آن با شروع فصل رشد صرف تولید شاخه‌های سالم و افزایش میوه‌دهی در سال بعد می‌شود.

هرس درختان دانه‌دار (سیب، گلابی، به)

درختان دانه‌دار تحمل سرمای بیشتری دارند و بازه زمان دقیق هرس درختان آن‌ها وسیع‌تر است. زمان مناسب هرس این گروه پس از پایان فصل رشد و در دوره خواب درخت است که معمولاً از اواسط بهمن تا اواسط اسفند ادامه دارد. در این بازه، حذف شاخه‌های قدیمی، ضعیف، موازی و متقاطع انجام می‌شود تا نور و هوا به‌صورت مؤثر به سیخک‌های بارده برسد.

هرس دانه‌دارها در پاییز پس از برداشت نیز می‌تواند به‌صورت محدود انجام شود، اما هرس اصلی بهتر است در زمستان صورت گیرد. همچنین اجرای هرس سبک تابستانه برای کنترل رشد رویشی مفید است.

هرس درختان مرکبات و انار

درختان مرکبات که همیشه سبز هستند، نیازی به هرس سنگین مشابه درختان هسته‌دار یا دانه‌دار ندارند. زمان دقیق هرس درختان مرکبات اواخر زمستان یا اوایل بهار، قبل از شروع موج گرمای تابستان است. در این مرحله شاخه‌های داخلی و اضافی حذف می‌شوند تا رشد متعادل حفظ شده و تولید میوه بهینه گردد.

برای درخت انار، هرس مناسب اواخر اسفند و درست قبل از بیدار شدن درخت انجام می‌شود و تمرکز اصلی بر حذف پاجوش‌های مزاحم است تا توانایی تنه اصلی حفظ شود. هرس اصلاحی تابستانه نیز می‌تواند برای کنترل رشد رویشی و بهبود نورگیری در تاج درخت انجام شود.

هرس درختان زینتی و سایه‌ دار

درختان زینتی و سایه‌دار برای حفظ فرم و سلامت تاج نیاز به هرس منظم دارند. حذف شاخه‌های اضافی و مانع، نور و تهویه داخل تاج را بهبود می‌بخشد. بهترین زمان هرس اغلب فصل خواب است، مگر در درختان گل‌ده که پس از پایان گلدهی انجام می‌شود.

قیچی باغبانی آکو

ابزار لازم برای هرس درختان

برای هرس استاندارد و جلوگیری از آسیب به درختان، استفاده از ابزار مناسب اهمیت بالایی دارد. ابزار درست باعث برش تمیز، کاهش آسیب به بافت درخت و سهولت کار می‌شود. از جمله ابزارهای ضروری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

قیچی باغبانی هرس درخت: مناسب شاخه‌های نازک تا قطر حدود ۲ سانتی‌متر، تیغه تیز و دسته ارگونومیک برای جلوگیری از خستگی دست.
قیچی شاخه‌ زن بلند: برای شاخه‌های بلند یا دسترسی دشوار، افزایش قدرت دست و ایمنی بیشتر.
اره باغبانی: مناسب شاخه‌های ضخیم و قطور، تیغه تیز و زاویه مناسب برای برش یکنواخت و صاف.

آموزش هرس درخت- راهنمای مرحله به مرحله

برای هرس اصولی درختان، مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:

بررسی درخت و شناسایی شاخه‌ها: ابتدا شاخه‌های خشک، بیمار، شکسته و اضافی را شناسایی کنید. همچنین شاخه‌هایی که از پای تنه یا زیر خاک رشد کرده‌اند (پاجوش‌ها) باید حذف شوند تا انرژی درخت صرف شاخه‌های اصلی شود.
انتخاب ابزار: شاخه‌های نازک را با قیچی باغبانی هرس و شاخه‌های ضخیم و قطور را با اره باغبانی برش دهید تا برش تمیز و دقیق انجام شود.
برش شاخه‌ها با زاویه مناسب: برش‌ها را با زاویه حدود ۴۵ درجه و کمی بالاتر از جوانه خارجی یا شاخه اصلی انجام دهید تا آب وارد محل زخم نشود و خطر بیماری کاهش یابد.
تنظیم تاج و شاخه‌ها: شاخه‌ها را طوری تنظیم کنید که نور و هوا به تمام نقاط تاج نفوذ کند و رشد شاخه‌های سالم تحریک شود.
مراقبت پس از هرس مطابق با زمان دقیق هرس درختان: ابزارها را ضدعفونی کنید و در صورت بزرگ بودن محل برش، آن را با پوشش مناسب محافظت نمایید تا زخم‌ها سریع‌تر ترمیم شوند.

بیلچه باغبانی نولان ورق ۲ میلیمتر

اشتباهات رایج در هرس درختان

در هرس درختان باید از برخی اشتباهات رایج اجتناب کرد:

بریدن بیش از ۳۰ درصد تاج درخت که باعث ضعف رشد و کاهش مقاومت گیاه می‌شود.
استفاده از ابزار کند یا نامناسب که بافت شاخه‌ها را له کرده و برش تمیز ایجاد نمی‌کند.
بی‌توجهی به زمان دقیق هرس درختان، به‌ویژه هنگام گل‌دهی یا روزهای بارانی، که می‌تواند منجر به ریزش میوه، رشد نامتعادل یا افزایش خطر بیماری‌های قارچی شود.
سرزنی بی‌رویه شاخه‌های اصلی که رشد جارویی تحریک می‌کند و مانع نفوذ نور به تاج درخت می‌شود.
عدم استفاده از چسب باغبانی یا محافظت از زخم‌های بزرگ که راه را برای نفوذ حشرات چوب‌خوار باز می‌کند.

مراقبت و تغذیه پس از هرس

پس از هرس، مراقبت مناسب از درخت بسیار اهمیت دارد. در صورت نیاز به اصلاح ساختار یا افزایش تنوع باردهی، انجام پیوند با استفاده از قیچی پیوند زن استاندارد، برش‌های دقیق‌تری ایجاد کرده و احتمال جوش خوردن پیوند را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

آبیاری منظم باعث رشد شاخه های جدید میشود و استفاده از کودهای نیتروژن ‌دار یا ترکیبات مناسب در ابتدای فصل رشد به تقویت شاخه‌های تازه کمک می‌کند. محل برش‌ها باید بررسی و در صورت نیاز با قارچ‌ کش یا ترکیبات مسی ضدعفونی شوند تا از نفوذ آفات و بیماری‌ها جلوگیری شود. همچنین پایش رشد شاخه‌های جدید و مراقبت‌های تکمیلی مانند پوشش خاک و مدیریت آفات، بازسازی درخت و سلامت بلندمدت آن را تضمین می‌کند.